Steun ons en help Nederland vooruit

Inhoud

Een democratisch en transparant Europa

Overzicht
Een democratisch en transparant Europa

Onze nationale politiek is niet meer los te zien van Europese politiek. D66 vindt het daarom vanzelfsprekend dat we op steeds meer thema’s ook Europese beslissingen nemen. De Europese Unie hervormt als reactie op de veranderingen in de wereld. Daar horen ook institutionele hervormingen bij.

Hoewel de controlerende rol van het Europees Parlement en van de nationale parlementen groter is geworden, is het vertrouwen in de Europese democratie laag. De opkomst bij de recente Europese verkiezingen was gemiddeld slechts 43 procent. Onder jongeren nog lager. Dit opkomstpercentage bedreigt de legitimiteit van het Europees Parlement. Het is onacceptabel een nieuwe generatie Europeanen voor Europa te verliezen, zeker nu grensoverschrijdende thema’s steeds belangrijker worden. De Europese Unie is er immers voor en door Europeanen. De Europese Unie moet daarom transparanter en democratischer worden. Door betere controle en invloed op besluitvorming, maar ook door effectievere handhaving van Europese regelgeving.

We maken ons hard voor een sterker Europees Parlement met meer bevoegdheden. Ook is er binnen Nederland een scherpere controle nodig op wat de Nederlandse regering in Brussel doet. Beter zicht en controle op de besluitvorming bij de EU geeft meer ruimte voor een sterkere Unie. De Europese Commissie mag politieker worden, maar moet ook transparanter werken en op meer terreinen gecontroleerd worden door het Europees Parlement. En ten slotte moet de Europese Raad meer daadkracht tonen door zowel de veto’s die in het Verdrag staan als de informele veto’s fors omlaag te brengen.

 

Een democratische en politieke unie

 

De inwoners van de EU kiezen hun vertegenwoordigers in Europa. Wij hebben allemaal dus invloed op het beleid dat de EU voert en de politieke keuzes die worden gemaakt. Daarom moet de EU ook worden ingericht als politieke Unie met een federale inrichting. Dat betekent politici die kleur bekennen en dat er op alle terreinen met meerderheidsbesluitvorming wordt gewerkt.

D66 blijft inzetten op een kleinere Europese Commissie. Bij de aanstelling van Commissarissen moeten verdienste en bekwaamheid – en niet koehandel tussen landen – leidend zijn. Het moet mogelijk worden voor het Europees Parlement om individuele commissarissen weg te sturen. Het Europees Parlement verdient een volledige wetgevende taak en het recht van initiatief. Zij moet volwaardige parlementaire enquêtes kunnen uitvoeren – het ontbreken van dit enquêterecht was bijvoorbeeld een probleem bij “Dieselgate” – en zeggenschap krijgen over de volledige begroting. Om werkelijke democratische hervormingen te verwezenlijken moet het verdrag van Lissabon op de schop. D66 zal zowel in het Europees Parlement als ook in de Tweede Kamer zich hard maken dat er nog vóór 2025 een verdragswijziging komt.

D66 ziet ook dat in sommige gevallen zoals digitale markten, energie, verduurzaming, migratie of vrij verkeer van diensten een ‘opt out’ of integratie via verschillende snelheden de enige reële mogelijkheden zijn om politieke problemen binnen de huidige EU op te lossen. De Schengenzone en de Eurozone zijn bestaande voorbeelden. Bij nieuwe gevallen weegt D66 de kosten en baten, democratische verantwoording en aanspreekbaarheid en de rechtszekerheidsgevolgen van zulke keuzes zorgvuldig en transparant af.

 

Democratische verantwoording in Nederland serieus nemen

 

Europese besluitvorming komt niet buiten ons om tot stand, maar vía ons. Europa zijn wij immers zelf. Bij de Tweede Kamer ligt dan ook de democratische plicht om de overdracht van bevoegdheden naar de Europese Unie te beoordelen. De minister-president zou standaard – en niet alleen op aanvraag – verantwoording af moeten leggen in het Nederlands parlement na elke Europese top. Zowel vooraf als tijdens de onderhandelingen moet het kabinet de Kamer uitgebreider inzicht geven in het standpunt en de inzet van het kabinet.

D66 is voorstander van het expliciet verankeren van het EU-lidmaatschap in de Grondwet om te voorkomen dat op één moment een beslissing gemaakt kan worden die niet terug te draaien is. D66 dringt er ook bij de Tweede Kamer op aan systematisch meer aandacht te geven aan EU-beleid en besluitvorming.

 

Stemmen op wie je wilt

 

D66 bouwt aan een Europese Unie waarin burgers, belangengroepen en politieke partijen kleur bekennen en uitspreken voor welk Europa zij staan. D66 pleit daarom voor een direct door alle EU-burgers gekozen voorzitter van de Europese Commissie, om zo EU-burgers meer inspraak in de Europese politiek te geven. Deze direct verkozen voorzitter dient in het Europees Parlement een coalitie te vormen die een afspiegeling is van de Europese Verkiezingen. Dit willen we combineren met een stelsel van transnationale kieslijsten.

Europeanen zouden niet nationaal beperkt moeten worden in hun keuze om de EU in een liberale, socialistische, christendemocratische of andere politieke richting te bewegen. Bij Europese verkiezingen moeten Nederlanders dus ook op een Franse politicus kunnen stemmen. Transnationale kieslijsten maken dit mogelijk. Zij dragen bij aan de legitimiteit van het Europees parlement en geven de Europese politiek meer kleur. Het vertrek van het Verenigd Koninkrijk uit de Unie biedt een mogelijkheid om voor 40 parlementszetels te experimenteren met transnationale lijsten.

Voor de 1 miljoen Nederlanders die in het buitenland wonen, zien we regelmatig nog belemmeringen bij stemprocessen voor de Tweede Kamer en het Europees Parlement. Nederland moet samen met andere landen in Europa zo snel mogelijk actie ondernemen om dit te verhelpen, bijvoorbeeld door de mogelijkheid van digitaal stemmen te onderzoeken. Ons einddoel is echter om stemrecht te krijgen voor alle EU-burgers bij regionale en nationale verkiezingen in het land van verblijf, conform de regeling voor gemeentelijke verkiezingen.

Europa is onze toekomst en die van onze kinderen. Vandaar dat D66 wil dat iedereen vanaf 16 jaar mag stemmen bij de Europese verkiezingen.

 

Transparantie als norm

 

In een politieke Europese Unie heerst openbaarheid van bestuur en is sprake van volwaardige controle van politici. Transparantie is daarin een sleutelbegrip. Uiteindelijk moet de verslaglegging van alle EU-instellingen makkelijker vindbaar, goed leesbaar en begrijpelijk zijn. Voor alle besluitvorming geldt: informatie is openbaar, tenzij er legitieme redenen zijn om dit niet te doen. Daar hoort ook een regel bij die bepaalt wanneer stukken geheim worden verklaard.

Als eerste moeten onderhandelingen en overleggen tussen delegaties van Raad, Commissie en Parlement, ook wel ‘trilogen’ genoemd, aan banden worden gelegd. Dit overleg in de achterkamertjes was ooit bedoeld als laatste middel maar is nu standaardpraktijk geworden. Ten tweede moeten de documenten van die onderhandelingen en overleggen openbaar gemaakt worden. Ten derde moeten trilogen pas in de derde lezing plaatsvinden als laatste redmiddel na een open en transparant proces.

Ook bij de Raad van Ministers is er een grote slag te slaan. De beraadslagingen zijn nu besloten en er zijn geen verslagen van. Voor een orgaan dat medewetgever is, vindt D66 dit kwalijk. De Raad moet de regels rond transparantie grondig herzien. De nationale parlementen moeten hun bewindspersonen kritisch kunnen bevragen over de uitkomst van Europese Raden, ook als dit compromissen zijn.

De Eurowob-procedure is een laatste redmiddel voor het bereiken van openbaarheid van EU instellingen. Deze procedure is nu echter te zwaar, waardoor het vaak jarenlang duurt voordat informatie uiteindelijk bovenkomt. D66 roept op tot een spoedige herziening van de verordening die openbaarheid van bestuur regelt – een besluit dat de lidstaten moeten nemen – zodat er meer transparantie komt in het Europese wetgevingsproces.

Het is cruciaal dat transparant wordt gemaakt wat de invloed van lobby is op beleid en besluitvorming. Er moet worden beschouwd of bestaande regels en procedures voor lobbyen goed functioneren en leiden tot voldoende transparantie. Waar mogelijk moeten nieuwe regels worden opgesteld met als doel inzichtelijk maken voor nieuwe Europese wet- en regelgeving wanneer en door wie invloed is uitgeoefend.

 

Zorgvuldig omgaan met publiek geld

 

D66 vindt het essentieel dat we op alle niveaus van bestuur – lokaal, provinciaal, nationaal en Europees – zorgvuldig omgaan met publieke middelen. Dit geld is van ons allemaal en elke euro telt.

Publieke instellingen moeten daarin het goede voorbeeld geven. Politieke partijen moeten inzichtelijk maken waar zij hun fondsen vandaan halen en waar zij geld aan uitgeven. Extra vergoedingen voor Europarlementariërs en bestuurders moeten inzichtelijk worden gemaakt, beter worden aangepast aan de vereisten van de positie en verlaagd waar nodig. Ook moet er een einde komen aan de dubbele zetel van het Europees Parlement in Brussel en Straatsburg. Dit kan alleen wanneer een regeringsleider dit op de agenda van de Europese Raad zet. En daarom wordt het hoog tijd dat de Nederlandse minister president hier werk van gaat maken.

D66 neemt uw privacy zeer serieus en zal informatie over u op een veilige manier verwerken en gebruiken.

Verkiezingsprogramma D66 Europa
In Europa maken we de toekomst